یادداشت مهمان-محمدصالح حجت الاسلامی- نویسنده سینمایی؛
تلویزیون در سالهای اخیر در ژانر پلیسی امنیتی همیشه در دام تقلیل گرایی گرفتار بوده است؛ آثاری که یا در روایتهای گل درشت قبل از انقلاب غرق می شدند و یا در رویارویی با مسایل روز، به ورطه شعارهای جناحی سقوط می کردند. اما سریال «گذرگاه» به کارگردانی جواد میرزاآقازاده و نویسندگی امین حسینیون و مصطفی حسینیون، برعکس جریان معمول، دست به سنت شکنی می زند. این سریال با روایتی غیرخطی و پر تعلیق، نه تنها داستان یک پرونده، که حکایت ادامه ساختاری نفوذ در پهنه ای به وسعت دهه هاست.
ساختارشکنی «گذرگاه» در قاب سیما
نقطه قوت مجموعه «گذرگاه» در فیلم نامه صبور آنست که اطلاعات را نه بصورت یک باره، بلکه در فرآیندی تدریجی و در بستر فلش بک های هوشمندانه و گره ها و گره گشایی های بموقع پیش می برد. داستان ناصر بهجت، مأمور آرمان گرایی که در سال ۵۷ در راه حق خواهی، اسیر چنبره مافیایی می شود که از پیش از انقلاب تا رده های حساس فعلی رسوخ کرده، یک ایده مرکزی درخشان است. در اینجا، فراموشی تنها یک گره دراماتیک نیست؛ بلکه استعاره ای است از انقطاع تاریخی که نفوذی ها از آن برای بقای خود بهره می برند.
در قلب این ساختار پیچیده، بازیگران بار اصلی درام را به دوش می کشند. مجید آقاکریمی در نقش محسن حقیقت، اجرائی مبتنی بر درون گرایی و خویشتن داری ارائه می کند. بازی او بدون بزک های کلیشه ای است؛ او انسانی است که در بین لایه های تودرتوی خیانت، تنها به یک نقطه اتکا دارد و آن حقیقت است. آقاکریمی با نگاه های دقیق و ریتمی کنترل شده، سنگینی مسئولیت یک نیروی امنیتی را که در محاصره اتفاقات و تردیدهاست، به درستی تصویر کرده است.
در مقابل، امیر احمد قزوینی در نقش ناصر بهجت، با چالش دشوار بازی در چند دوره زمانی روبه روست. بااینکه بازی وی در انتقال فشار جسمی اسارت و آلام روحی دوری از خانواده موفق است اما در تعدادی سکانس های کلیدی گذار بین گذشته و حال، احتیاج به ظرافت های بیانی بیشتری بود تا منحنی تحول روانی شخصیت برای مخاطب تیزبین برجسته تر شود.
در سوی دیگر، حمیدرضا پگاه در نقش بازوی اجرائی این مافیای چندملیتی، یکی از بهترین بازیهای کارنامه اخیر خودرا ثبت کرده است. او بدون افتادن در دام تیپ سازی شرورهای کارتونی، خونسردی یک تروریست سیستماتیک را با ظرافت تمام بازی می کند؛ بازیگری که در سایه، نبض حذف و جنایت را در دست دارد.
در میان بازیگران پرتعداد این مجموعه تلویزیونی، بازی نسبتا کوتاه اما متفاوت و موثر بهار قاسمی در نقش لیلا هم خیلی پخته به نظر می آید. نقش یک معلم عدالت طلب پیش از انقلاب و همسر شهید پس از انقلاب و عاشقی محجوب و خوددار با پوشش چادر برای بازیگری که در چند اثر قبل از این، نقش یکی از اعضاء باند فساد را بازی کرده، کاری متفاوت می باشد که قاسمی لحظه به لحظه آنرا به خوبی بازی کرده است.
با این حال، بااینکه به نظر می آید انتخاب کارگردان، جنس بازی درون گرا و متناسب با فضای اثری امنیتی و سنگین برای همه بازیگران این سریال بوده اما شاید در این بازی گرفتن، یکدستی بازیها با یکسان و کم نوسان بودن ایفای نقش برای اغلب شخصیت ها جابه جا شده است.
موسیقی سریال با آهنگسازی مسعود سخاوت دوست، عنصری جذاب و تاثیر گذار است که مختصر، به جا و تأمل برانگیز عمل می کند. سخاوت دوست به گونه ای مسحورکننده از سازهای زهی بهره برده است. در تیتراژ پایانی نیز استفاده از سرود نوستالژیک مردان خدا با خوانندگی جلال الدین محمدیان هوشمندانه است.
از منظر طراحی صحنه و لباس، دقت نظر بالایی در بازسازی اواخر دهه ۵۰ و ۶۰ دیده می شود. انتخاب خودرو های رایج و کالیته رنگی دقیق، بدون آنکه اثر را غبارگرفته جلوه دهد، مخاطب را به گونه ای باورپذیر به آن دوران می برد.
چرا گذرگاه مهم است
«گذرگاه» از این جهت حائز اهمیت می باشد که نفوذ را نه یک دشمن خارجی دوردست، بلکه موجودیتی ارگانیک و چسبیده به بافت مدیریتی کشور تصویر می کند. این سریال با شکستن کلیشه های خودی و غیرخودی و نمایش لرزش اعتماد در درون نهادهای امنیتی، به مخاطب امروز احترام می گذارد.
در نهایت، «گذرگاه» قدمی رو به جلو در تلویزیون ایران است؛ اثری که ثابت کرده مخاطب برای پذیرش تحلیل های پیچیده و دور از شعار، بطورکامل آماده است.
خلاصه اینکه داستان ناصر بهجت، مأمور آرمان گرایی که در سال ۵۷ در راه حق خواهی، اسیر چنبره مافیایی می شود که از قبل از انقلاب تا گروه های حساس فعلی رسوخ کرده، یک ایده مرکزی درخشان است. نقش یک معلم عدالت طلب قبل از انقلاب و همسر شهید بعد از انقلاب و عاشقی محجوب و خوددار با پوشش چادر برای بازیگری که در چند اثر پیش از این، نقش یکی از اعضاء باند فساد را بازی کرده، کاری متفاوت می باشد که قاسمی لحظه به لحظه آن را به خوبی بازی کرده است. با این وجود، بااینکه به نظر می رسد انتخاب کارگردان، جنس بازی درون گرا و متناسب با فضای اثری امنیتی و سنگین برای همه بازیگران این سریال بوده اما شاید در این بازی گرفتن، یکدستی بازی ها با یکسان و کم نوسان بودن ایفای نقش برای اغلب شخصیت ها جابه جا شده است. گذرگاه از این جهت حائز اهمیت می باشد که نفوذ را نه یک دشمن خارجی دوردست، بلکه موجودیتی ارگانیک و چسبیده به بافت مدیریتی کشور تصویر می کند.
منبع: آبی طرح